صحابى مدنىتبار به چشم مىخورد كه او نيز گفته بود : « يا رسول اللَّه ! كانت أوّل وقعة أوقعها اللَّه تعالى بأهل الشرك ، فكان الاثخان في القتل أحبّ إليّ من استبقاء الرجال . . . » . « 1 » پيامبر پاسخ سريعى نداد . به عريش رفت و دو گروه هواداران خشونت و معتقدان به گذشت و عفو ، در انتظار پاسخ محمّد صلى الله عليه و آله ماندند . واقدى مىنويسد : « پيامبر وقتى براى اعلام نظر نهايى در جمع ياران حضور يافت ، فرمود : « إنّ اللَّه عزّ و جل ليشدّد القلب فيه حتّى يكون أشدّ من الحجارة ، و إنّه ليُليّن القلب فيه حتّى يكون ألين من الزّبد » : « خداوند گاهى قلب را چنان سخت مىفرمايد كه از سنگ هم سخت‌تر باشد و همو قلب را چنان ملايم و نرم مىكند كه از كَره‌اى هم نرمتر باشد . » « 2 » در نتيجه با آن‌كه خودِ آن حضرت ، بيش از هر كس ديگر از سران قريش زجر و زحمت و مصيبت ديده بود ، فرمان عفو را صادر كرد و اصل را بر گذشت و نه انتقام نهاد . احمد بن حنبل در « مسند » ، مُستندى را به ياد مىآورد كه محمّد صلى الله عليه و آله پس از شنيدن نظر عُمر بن خطّاب : « فأعرض عنه النّبيّ صلى الله عليه و آله » . را ثبت كرده است . « حاكم » ، حديث را از طريق « ابوزكريّا يحيى » آورده و اضافه مىكند كه عبداللَّه بن رواحه نيز خواستار آتش‌زدن سران اسيرشدهء بت‌پرستان در بيابان شده بود ! « 3 » محمّد بن جرير طبرى پس از شرح گذشت پيامبر از آن همه خاطره و ديرينهء نفرت

--> ( 1 ) . « اى پيامبر خدا ، اين نخستين نبردى بود كه خداى تعالى مشركان را بدان گرفتار كرد و درگير شدن در نبرد مرا خوش‌تر بود از برجا گذاردن مردان » . نك : « السّيرة الحلبيّه » ، ج 2 ، ص 449 ( 2 ) . واقدى ، « مغازى » ، ج 1 ، ص 82 ( 3 ) . « المستدرك على الصّحيحين » ، ج 3 ، ص 21